پژوهشکده حقوق شهر دانش پژوهش های حقوق خصوصی 2345-2668 3 5 2015 08 23 The Legal basics of farm Nsq in Iranian law مبانی حقوقی نسق زراعی در حقوق ایران 5 26 42091 FA مرتضی یوسف‌زاده دکترای حقوق خصوصی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، قاضی بازنشسته دیوان عالی کشور و عضو فعلی کمیسیون آیین دادرسی مدنی اداره کل حقوقی و اسناد و امور مترجمین قوه قضائیه مجید خلیل‌پور گرگانی کارشناس ارشد حقوق خصوصی Journal Article 2014 04 27 In former villeinage system, the agricultural lands most belonged to grand landowners, known as lords.  But actually the peasant villagers were farming in such lands. Although there wasn’t a precisely clear legal relationship between the lord and the peasant villagers, in most cases it was mainly described as farms and renting. Mainly due to such a relationship and the continuous endeavor of the farmers in such lands, a right has emerged known as <em>Ā</em><em>b-o-Gel</em> or <em>Nasaq</em> (inevitable) right in different areas involved. By virtue of such a right, the peasant villager will be given a priority on the land farming, in a way the owner couldn’t seize the land to have it grown by others. After the death of the farmer, such a right was transformed to his heirs. When the government has strongly determined to eradicate such an old system and implement new laws mainly land reforms since 1341, such a right, farm <em>Nsq</em>, was considered as legal with an official document giving the peasant farmers a right to have the lands on their own afterwards. Having implemented such land reforms, the concept of ownership is understood. در نظام ارباب رعیتی پیشین، زمین‌های کشاورزی به مالکان بزرگ که اصطلاحاً ارباب نامیده می‌شدند، تعلق داشت. ولی عملاً، در این زمین‌ها روستاییانی که رعیت نام داشتند، کشاورزی می‌کردند. در این نظام هر چند رابطۀ حقوقی بین ارباب و رعیت به طور دقیق روشن نبود، ولی اجمالاً در اغلب موارد، تحت عناوین مزارعه و اجاره قابل توصیف بود. در عین حال به موازات رابطۀ مذکور، در ازاء تلاش و فعالیت مستمر کشاورز در زمین ارباب به تدریج در عرف کشاورزی حقی پدید آمده که در مناطق مختلف با عناوینی مانند حق آب و گل، دستارمی، تبرتراشی یا نسق شناخته می‌شد. به موجب این حق یک رعیت حق تقدم و اولویتی در کشت زمین‌ها به دست می‌آورد که در اثر آن، مالک نمی‌توانست او را اخراج و زمین را به تصرف شخص دیگری برای کشت بدهد. این حق نسل به نسل بعد از مرگ هر کشاورز، به ورثه او انتقال می‌یافت. از سال 1341 به بعد که حکومت وقت مصمم به از بین بردن نظام ارباب و رعیت شد و قوانینی را که مهم‌ترین آنها قانون اصلاحات ارضی بود به مرحلۀ اجرا درآورد، سابقۀ تصرف زارع را در زمین، تحت عنوان نسق زراعی، معیار واگذاری قرار داد و با این ترتیب به عرفی که برخاسته از نظام کشاورزی سنتی پیشین بود، چهرۀ قانونی داد و با دادن سند رسمی، کشاورزان صاحب نسق را مالک زمین‌های تحت تصرفشان دانست، به طوری‌که بعد از اصلاحات ارضی از عنوان نسق زارعانۀ رسمی و یا عادیِ زارعان مزبور معنای مالکیت فهمیده می‌شود https://jpl.sdil.ac.ir/article_42091_f59a4f58bec755df35457a90a0e65ed4.pdf